---

Gwlad fach a gwastad iawn ei thir yw'r Iseldiroedd. O ystyried ei maint, mae ganddi arfordir helaeth a rhwydwaith mawr o gamlesi. Mae bron chwarter y wlad o dan lefel y môr. Ganddi hi y mae un o'r poblogaethau dwysaf yn y byd, sef 16.3 miliwn o bobl mewn 7 miliwn o gartrefi, a cheir ynddi 395 o drigolion am bob cilometr sgwâr.

 

Ei GDP-y-pen, $37,326, oedd y degfed uchaf yn y byd yn 2004 yn ôl y Gronfa Ariannol Ryngwladol. Mae hynny'n cymharu â $69,737 yn Luxembourg, sef y GDP-y-pen uchaf yn y byd. Pedwerydd ar ddeg yw GDP-y-pen Prydain o $35,548.

 

Llaciwyd y rheolau ar y sector telathrebu ganol 1997 ac fe reoleiddir gan yr Onafhankelijke Post en Telecommunicatie Autoriteit (OPTA), yr Awdurdod Post a Thelathrebu Annibynnol, corff sydd wedi arddel ymagwedd ryddfrydig at reoleiddio'r sector. Er hynny, mae OPTA wedi dweud y bydd yn ymarfer ei awdurdod yn fwy pendant nag yn y gorffennol drwy osod dirwyon neu gosbau cyfreithiol er mwyn gorfodi cwmnïau i gyflawni eu rhwymedigaethau.

 

Mae gan Lywodraeth yr Iseldiroedd uchelgais fawr iawn ar gyfer ei marchnad band-eang. Ei nod, fel y dywedodd hi yn ei Phapur ar y Band Eang yn 2004, yw bod ar y brig am y band eang erbyn 2010, yn Ewrop ac yn y byd. I gyrraedd y targed hwnnw, mae hi wedi rhoi llu o weithredoedd, prosiectau a mentrau polisi ar waith. Mae llawer o'r mentrau hynny'n cynnwys ariannu uniongyrchol gan Lywodraeth yr Iseldiroedd, gan gynnwys prosiect Kenniswijk – y darparodd Llywodraeth yr Iseldiroedd 100 miliwn o guilders (EUR45 miliwn) iddo – i brofi cynhyrchion a gwasanaethau newydd mewn amgylchedd arbrofol yn rhanbarth Eindhoven.

 

Nid yw'r prif weithredydd telathrebu, KPN, wedi'i breifateiddio'n llwyr. Mae gan Wladwriaeth yr Iseldiroedd gyfran o 7.8%, o hyd, o'r cwmni daliannol sydd wedi'i restru, sef Royal KPN NV.

 

Gan fod i'r Iseldiroedd, yn ddaearyddol, safle strategol ar gyrion tir mawr Ewrop, mae'n bwynt glanio i geblau tanfor o Ogledd America. Canlyniad hynny yw bod isadeiledd telathrebu mwy na'r disgwyl wedi'i adeiladu ar gyfer gwlad o'i maint hi a bod Cyfnewidfa Rhyngrwyd Amsterdam (AMS-IX) wedi datblygu'n un o'r prif gyfnewidfeydd yn Ewrop. Yn ôl yr Undeb Telathrebu Rhyngwladol (yr ITU), gan yr Iseldiroedd y mae'r lefel ail uchaf yn y byd yn 2004 o led band rhyngwladol am bob pen o'r boblogaeth, sef dros 20Mbps. Denmarc oedd â'r lefel uchaf, sef rhyw 35Mbps y pen, a phedwerydd oedd Prydain o ran lled band, sef rhyw 13Mbps y pen.

 

Mae amryw o weithredyddion rhyngwladol y daw eu prif wasanaeth drwy AMS-IX wedi targedu marchnad yr Iseldiroedd. O ran y farchnad ddomestig, mae'r gweithredyddion hynny wedi canolbwyntio'n bennaf ar y sector busnes.

 

O ran defnyddio TGCh, mae'r ffigurau diweddaraf sydd ar gael oddi wrth yr OECD yn dangos bod gan 75% o gartrefi yn yr Iseldiroedd gyfrifiadur personol yn 2004 a bod gan 71% o'r holl gartrefi fynediad i'r rhyngrwyd. Dyma'r gyfradd ail uchaf yn Ewrop o dreiddio gan gyfrifiaduron personol gan mai yng Ngwlad yr Iâ y mae'r gyfradd uchaf, sef 86% o'r holl gartrefi a'r lefel uchaf yn Ewrop o dreiddiad y rhyngrwyd i gartrefi. Ystyrir bod treiddiad uchel a defnyddio TGCh yn rhagflaenu'r galw am fand eang. (ffigur 1)

 

 

Ar ddiwedd Mehefin 2005, cyfrifwyd bod rhyw 3.6 miliwn o linellau band-eang yn yr Iseldiroedd, sef twf o fwy na 560,000 o gysylltiadau, neu 18.1%, ers diwedd 2004. (ffigur 2)

 

 

 

Mae twf y farchnad yn cymharu'n ffafriol â'r twf o 15.2% ledled yr OECD ac o 16% ledled y byd yn ystod yr un cyfnod, ac yn awgrymu bod gan yr Iseldiroedd beth ffordd i fynd eto cyn cyrraedd pob rhan o'r farchnad. (ffigur 6)

 

 

 

Yn ôl ffigurau Point Topic, yr Iseldiroedd yw'r genedl â'r treiddiad band-eang uchaf yn Ewrop am bob pen o'r boblogaeth, a hi oedd yn y trydydd safle yn y byd ym mis Mehefin 2005, sef 22 o gysylltiadau band-eang am bob 100 o drigolion. Gan Dde Korea y mae'r lefel uchaf o dreiddiad band eang yn y byd, sef 26% o'r boblogaeth, a Hong Kong oedd yr ail uchaf â 23 o gysylltiadau am bob 100 o bobl. (ffigur 3)

 

 

 

O'i chymharu â gwledydd yr OECD, mae'r Iseldiroedd ymhell ar y blaen i'r lefel gyfartalog o fand eang, sef 11.8% o'r boblogaeth. (ffigur 4)

 

 

 

 

 

O ran treiddiad band eang i gartrefi, yr oedd gan yr Iseldiroedd lefel dreiddio o 50% ym mis Mehefin 2005. Er bod hynny'n drawiadol, mae'n dal i fod gryn dipyn yn is na'r lefel yn Ne Korea, a oedd â lefel dreiddio o 81% o gartrefi ar y pryd. (ffigur 5)

 

 

 

O ran y farchnad fusnes, mae rhyw 690,000 o fusnesau yn yr Iseldiroedd, a mentrau bach a chanolig eu maint yw rhyw 99% ohonynt. Mae'r ffigurau diweddaraf yn 2004 yn dangos bod mynediad i'r rhyngrwyd gan 89% o'r holl fentrau a oedd â 10 a rhagor o weithwyr amser-llawn. Mae'r ffigurau hefyd yn dangos bod 54% o'r holl fentrau a oedd â 10 a rhagor o weithwyr amser-llawn yn defnyddio cysylltiad band-eang. Mae'r ffigurau hynny'n unol â'r cyfartaledd yn yr OECD. (ffigur 7)

 

 

 

 

 

Mae'r asiantaeth ymchwil Telecompaperyn rhagweld y bydd treiddiad band eang i gartrefi yn yr Iseldiroedd wedi cyrraedd 62% erbyn diwedd 2005. Mae hynny'n cymharu'n ffafriol â rhagolwg Datamonitor y bydd gan 60% o gartrefi yn Ewrop gysylltiad band-eang erbyn canol 2008.

 

Yn yr un modd, mae'r gyfran uchel o gartrefi â band eang yn gosod yr Iseldiroedd mewn safle cryf o ran cyrraedd y targedau a bennwyd gan y Comisiwn Ewropeaidd yn ei strategaeth i2010. Mae'r targedau hynny'n cynnwys y gofyniad i 50% o'r holl gartrefi â chysylltiad band-eang o 10Mbps a rhagor erbyn 2010.

 

O ran isadeiledd band-eang, mae'r Iseldiroedd mewn sefyllfa unigryw yn Ewrop am fod dwy dechnoleg wahanol ar gael bron ymhobman. Mae'r prif weithredydd, KPN, yn honni i fand eang DSL fod ar gael i 99% o'r holl gartrefi erbyn Rhagfyr 2004. Yn yr un modd, gall bron 98% o'r holl gartrefi yn yr Iseldiroedd gael mynediad i'r isadeiledd teledu cebl. (ffigur 8)

 

 

 

 

Y dechnoleg drechaf ym Mehefin 2005 oedd band eang DSL am fod DSL yn cyfrif am ryw 60% o gyfanswm y cysylltiadau band-eang, a chebl yn cyfrif am 39%. Sicrhaodd DSL dwf o 17% yn ystod hanner cyntaf 2005, o'i gymharu â'r twf o 20% a sicrhawyd gan gebl. (ffigur 9)

 

 

 

 

Mae'r galw ledled y sector mân-werthu preswyl wedi'i ysgogi gan bolisi KPN o gynnig amryw byd o wasanaethau ac amrywiaeth o brisiau a lledau band sy'n apelio at ddefnyddwyr bach, canolig a mawr. Mae KPN wedi defnyddio'i lu is-gwmnïau a brandiau i helpu i wahaniaethu rhwng y cynhyrchion hynny.

 

Yn y cyfamser, mae'r galw o du'r farchnad wedi peri i KPN ystyried cyflwyno DSL noeth i'r farchnad er mwyn i'r defnyddwyr allu cadw eu tanysgrifiad band-eang DSL heb y llinell ffôn PSTN. Bydd y cyfle hwn i gydgyfeirio'r sefydlog a'r symudol yn cynnig cyfle pellach i weithredyddion wahaniaethu eu gwasanaethau mewn marchnad fwyfwy cystadleuol.

 

Mae'r galw mawr am wasanaethau band-eang wedi esgor ar gystadlu mawr yn y farchnad band-eang. Oherwydd yr amgylchedd hynod gystadleuol, cyfran fân-werthu fach sydd gan KPN. CyfrifoddAnalysys Research mai llinellau DSL KPN oedd 43.3% o'r holl linellau cyfanwerthu ym Mehefin 2005, ac mai ei gyfran o 31.9% o'r farchnad fân-werthu yw'r ail isaf ymhlith prif weithredyddion yng Ngorllewin Ewrop. Gan Brydain yr oedd y gyfran isaf o fân-werthu gan brif weithredydd am nad oedd BT Retail yn cyfrif ond am 24% o gyfanswm y farchnad band-eang. (ffigur 11)

 

 

 

 

 

Eto i gyd, mae'r ffaith nad yw KPN yn cynnig gwasanaeth didlif yn golygu nad oes fawr o ailwerthu ar ei linellau cyfanwerthu. Er i'r rheoleiddiwr, yr OPTA, geisio gosod rhwymedigaeth ar KPN i ddarparu mynediad i ddidlif, gwrthod yr ymdrechion hynny y mae'r llysoedd wedi'i wneud hyd yn hyn.

 

O ganlyniad, mae'r prif fygythiad i gyfran KPN o'r farchnad wedi dod o du cystadleuaeth sy'n seiliedig ar yr isadeiledd. Mae cystadleuwyr wedi adeiladu eu hisadeiledd eu hunain i greu gwahaniaethau rhwng cynhyrchion ac i gystadlu benben â KPN. Mae hyn wedi arwain at lawer o Ddadfwndelu Dolenni Lleol (LLU) ers i LLU gael ei gyflwyno i'r farchnad DSL yn 2000. Yn ogystal, o'i gymharu â'r marchnadoedd eraill yng Ngorllewin Ewrop, mae'r buddsoddi yn yr isadeiledd cebl wedi arwain at sicrhau cyfran gymharol uchel o gyfanswm y farchnad band-eang i gebl.

 

Yn 2001, dyfarnodd yr OPTA y gellid diffinio'r farchnad band-eang fel marchnad a oedd ar wahân i'r band cul ac, o ganlyniad, y gellid tybio bod gan weithredyddion cebl Gryn Rym yn y Farchnad. Oherwydd y dyfarniad hwnnw, fe basiodd y llywodraeth reoliad – fel rhan o Ddeddf Telathrebu 2004 – a fynnai fod gweithredyddion cebl yn agor eu rhwydweithiau i LLU.

 

Mae KPN wedi cyhoeddi cynlluniau i gynnig ei wasanaethau teledu digidol dros rwydweithiau cebl ei gystadleuwyr. Ond er i'r rheoleiddiwr ddyfarnu o'i blaid, nid yw KPN eto wedi cytuno â'r gweithredyddion cebl ar y telerau mynediad.

 

Eto i gyd, mae'r Iseldiroedd yn dal i fod yn un o'r marchnadoedd gwlad LLU bywiocaf yn Ewrop. Mae'r prif chwaraewyr yn cynnwys Versatel, bbned, Tiscali a Wanadoo. Cyfrifodd Analysys Research fod rhyw 580,000o ddolenni lleol wedi'u dadfwndelu ym Mehefin 2004, sef 27% o'r farchnad DSL. Gan yr Iseldiroedd, felly, yr oedd y gyfran bedwaredd uchaf o LLU o'r farchnad DSL yng Ngorllewin Ewrop ar y pryd. (ffigur 10)

 

 

 

Llinellau sydd wedi'u rhannu yw'r mwyafrif o'r llinellau sydd wedi'u dadfwndelu, a chyflenwir mynediad i fand eang gan y gweithredydd LLU tra bo'r gwasanaethau ffôn yn dal ym meddiant KPN. Yn ôl yr OPTA, dim ond 12% o'r defnyddwyr terfynol sydd â llinellau sydd wedi'u dadfwndelu'n llawn ac yn cael mynediad i fand eang a'r gwasanaeth ffôn gan y gweithredydd LLU – a chwsmeriaid busnes yw'r rheiny bron i gyd. Mae darparu mwy a mwy o wasanaethau ffôn a chyfryngau eraill dros IP yn debyg o gynyddu'r galw am linellau sydd wedi'u dadfwndelu'n llwyr.

 

Mae'r mwyaf ymosodol o weithredyddion LLU, Versatel, wedi rhoi rhwydwaith ADSL2+ ar waith cyn lansio'i wasanaeth chwarae-triphlyg ym mis Awst 2005. Mae Versatel hefyd wedi prynu'r hawliau teledu-talu i gynghrair pêl-droed yr Iseldiroedd er mwyn sicrhau mantais, o ran cynnwys, dros ei gystadleuwyr.

 

At hynny, mae KPN hefyd yn rhoi rhwydwaith ADSL2+ ar waith cyn mynd ati i lansio gwasanaeth IPTV tua diwedd 2005. Mae ef wedi bod yn gwthio'i wasanaeth chwarae-triphlyg ei hun yn egnïol er mwyn ymateb i'r bygythiad o du'r sector cebl.

 

Eto i gyd, er gwaethaf helaethrwydd isadeiledd teledu cebl, mae'r gweithredyddion wedi bod yn araf wrth uwchraddio'u rhwydweithiau i ddarparu gwasanaethau telathrebu eraill. Ond erbyn hyn mae'r gweithredyddion cebl yn ymateb ac yn uwchraddio'u rhwydweithiau i gystadlu â'r cyflymderau mynediad uchel a ddarperir gan ADSL2+. Er enghraifft, fe lansiodd UPC wasanaethau 20Mbps drwy gebl a DSL yn Ebrill 2005 ac mae'n rhagbrofi gwasanaethau 50Mbps; dechreuodd Multikabel ragbrofi gwasanaethau 25Mbps ym mis Gorffennaf 2005.

 

Er bod yr Iseldiroedd ar ei hôl hi o'i chymharu â marchnadoedd mwy datblygedig fel y rhai yn Sweden a'r Eidal, mae hi wedi dechrau rhoi rhai rhwydweithiau FTTx ar waith, ac mae rhai awdurdodau trefol a chorfforaethau tai wrthi'n ariannu eu rhwydweithiau ffibr eu hunain. Mae'r rhwydweithiau hynny'n cael eu hadeiladu'n bennaf yn yr ardaloedd trefol ac yn cystadlu'n uniongyrchol â'r rhwydweithiau cebl.

 

 

O ran prisiau, cost pecynnau band-eang 'cenhedlaeth-gyntaf' sylfaenol yw rhyw EUR20-30 y mis yn yr Iseldiroedd, cost sy'n is nag mewn llawer marchnad arall yng Ngorllewin Ewrop. Cost gwasanaethau tebyg ym Mhrydain a Ffrainc yw rhyw EUR25-30 y mis, ac yn Nenmarc, gwlad sydd â lefelau treiddio a GDP-y-pen tebyg i'r hyn a geir yn yr Iseldiroedd, cost gwasanaeth tebyg yw rhyw EUR45-55 y mis. Mae hynny'n dangos mai canlyniad y galw mawr, a'r cystadlu brwd sydd wedi deillio o hynny, yw prisiau mân-werthu isel am wasanaethau band-eang, yn enwedig o ystyried pa mor uchel yw GDP-y-pen yr Iseldiroedd.

 

Ar y llaw arall, mae gwasanaethau band-eang 'ail-genhedlaeth' â chyflymderau o ryw 8-10Mbps yn costio rhyw EUR60-80 y mis ac felly rywfaint yn ddrutach nag ym marchnadoedd eraill Gorllewin Ewrop. Cost gwasanaethau tebyg yn Ffrainc a Phrydain yw rhyw EUR30-40 y mis. Er hynny, mae'r gwasanaethau hyn gryn dipyn yn rhatach yn yr Iseldiroedd nag yn Nenmarc gan mai cost gwasanaeth 8Mbps yno yw rhyw EUR135 y mis. Rheswm posibl dros gost gymharol uchel y gwasanaethau hyn yw bod y gweithredyddion yn ceisio cynyddu nifer eu tanysgrifwyr chwarae-triphlyg drwy gadw cynhyrchion unigol ar bris sy'n golygu bod modd arbed cryn dipyn drwy eu prynu mewn 'bwndel'. Er nad yw llawer marchnad yng Ngorllewin Ewrop wedi gweld cyflwyno cynhyrchion chwarae-triphlyg hyd yn hyn, mae'r cystadlu yn y sector hwn yn yr Iseldiroedd eisoes yn frwd.

 

I gloi, mae tir gwastad yr Iseldiroedd wedi'i gwneud hi'n gymharol hawdd sicrhau bod isadeiledd band-eang o fewn cyrraedd i'r mwyafrif o'r boblogaeth, ac mae'r ceblau tanfor sy'n dod i'r wyneb yno wedi golygu bod llawer iawn o led band rhyngwladol ar gael. Mae'r ffactorau ffisegol hynny, ynghyd â'r GDP-y-pen uchel a lefelau treiddio uchel o ran TGCh wedi helpu i greu galw mawr am fand eang ac wedi ysgogi llawer o ddefnyddio arno.

 

At hynny, mae'r galw mawr wedi annog amryw o weithredyddion i fentro i'r farchnad, gan greu marchnad band-eang gystadleuol sydd â phrisiau mân-werthu sy'n is na'r cyffredin a threiddiad band-eang sy'n uwch na'r cyffredin (o ran maint y boblogaeth a nifer y cartrefi).

 

Eto i gyd, nid yw'r farchnad band-eang eto wedi cyrraedd lefelau tele-ddwysedd (cyfrifodd Analysys Research fod 79.7 o linellau am bob 100 o bobl yn yr Iseldiroedd yn 2004). Y disgwyl felly yw i'r farchnad band-eang ddal i dyfu yn sgil cynyddu'r defnyddio ar gymwysiadau sy'n seiliedig ar IP a chyflwyno cynigion gwasanaeth chwarae-triphlyg.

 

Yn 2005, mae gan yr Iseldiroedd farchnad band-eang gystadleuol iawn lle mae galw mawr am fand eang a lle mae amrywiaeth o gyflenwyr yn cynnig band eang ar draws dewis o DSL, LLU, cebl a ffibr.

 

---

Band eang

Yr Iseldiroedd

FTTx

LLU

Adroddiad ar y wlad

Marchnad

Ewrop

Cebl

Chwarae-triphlyg

Lled band rhyngwladol

 

---